Titre
Het wezen van de angst
Auteur
Vestdijk, S.
Langue
néerlandais
Éditeur
Bezige Bij / Bert Bakker, Den Haag / Amsterdam
Prix
€ 40,00(Excl. toute livraison)
Détails
1968, 1e druk, 687 blz., originele olijfgroenlinnen uitgeversband met witopdruk en stofomslag
Plus d'informations
Recensiefragment:
Uit Vestdijkkroniek, Jaargang 1999: Het wezen van de angst. Simon Vestdijk als psycholoog. Prof. Dr. Gerrit Glas.
Waar gaat het om in Het wezen van de angst? Wat voor psychologie staat Vestdijk voor? En is zijn poging serieus te nemen anno 1998?
Welnu, om met dit laatste te beginnen. Het wezen van de angst verdient het ook vandaag om gelezen te worden. Het is in de eerste plaats een indrukwekkende compilatie en een Fundgrube voor een ieder die zich met een historische interesse aan het bestuderen van het fenomeen angst zet. Schrijvers die nu vrijwel geheel in de vergetelheid zijn geraakt, komen hier uitvoerig aan het woord; en dat vaak met een opvallende levendigheid en gevoel voor het relevante detail. In de tweede plaats heeft Vestdijk ook wat te zeggen.
Zijn boek getuigt niet slechts van eruditie. Het is vooral een deconstructie, een demasquée, om niet te zeggen een afrekening, met de existentiële fenomenologie, een wijsgerige stroming die bij monde van filosofen als Heidegger en Sartre angst in verband had gebracht met het Niets. Ook al kan men vraagtekens zetten bij de manier waarop die afrekening plaatsvindt, de boodschap was niet alleen gedurfd voor die tijd, maar vanwege het alternatief dat Vestdijk aanreikt ook relevant voor de onze. Straks ga ik hier meer inhoudelijk nog op in, maar eerst wil ik nog een derde verdienste noemen - niet onverwacht vermoedelijk -, namelijk de stijl. Vestdijk durft nog zinnen te formuleren van tien regels of meer; zinnen die lopen als een trein; zinnen waarvan de adem correspondeert met de breedte van het betoog. Dat maakt het lezen van dit boek toch ook een genoegen, zeker als men al enigszins in het onderwerp thuis is.
Vestdijk onder psychologen en filosofen. Wat voor soort psycholoog is Vestdijk eigenlijk? Voor alles zou ik hem willen typeren als een nuchter psycholoog, een nuchtere Hollander wellicht; iemand die wars is van het Duitse mysticisme dat hij in de teksten van Heidegger bevroedt, wars van het absolutisme in de teksten van Sartre, Kronfeld, en in mindere mate Goldstein en Kierkegaard. De toon is overwegend zakelijk, soms toch ook ietwat raillerend en zelfs lichtelijk snerend - en dat zonder aanzien des persoons. Hier is een onafhankelijke geest aan het woord met een duidelijke visie en overtuiging, iemand die niet aarzelt gevestigde reputaties aan te pakken en om het stof af te blazen van teksten van mensen die iets belangrijks hebben gezegd en ten onrechte in de vergetelheid zijn geraakt. Het boek getuigt ook van een grote greep. Bij alle uitweidingen is het steeds duidelijk waar de auteur naar toe wil; de grondstructuur blijft herkenbaar; keuzes om op bepaalde aspecten in te gaan en op andere niet, worden steeds verantwoord.
Dan nu de inhoud. Vestdijk keert zich met name tegen de zogenaamde onbepaaldheidsthese, volgens welke angst een gevoelstoestand is waarbij het object van de angst, m.a.w. dat waar de angst zich op richt, onbepaald en ook onbepaalbaar is. Vestdijk grijpt hier terug op een onderscheid dat door de 19e-eeuwse Deense filosoof Kierkegaard was geformuleerd en dat door de filosoof en psychopatholoog Karl Jaspers aan het begin van onze eeuw, in 1903, was geïntroduceerd in de psychopathologie. Tussen haakjes - Jaspers lijkt wel enigszins op Vestdijk, in die zin dat ook hij zijn Allgemeine Psychopathologie, een werk dat overigens tot op de dag van vandaag herdrukt wordt, in betrekkelijk korte tijd schreef; en dat ook hij na het schrijven van dit werk zich verder niet meer met de psychopathologie en psychiatrie heeft beziggehouden. Angst is volgens Jaspers, in navolging van Kierkegaard, een objectloze emotie; vrees daarentegen heeft een object.
Vrees heeft met andere woorden betrekking op min of meer concrete situaties of dingen of levende wezens, zoals bijvoorbeeld grote hoogten, spinnen of afkeuring door mensen. Angst zou in deze visie geen object hebben; men weet niet waar die over gaat.
Volgens Vestdijk is het onderscheid tussen angst en vrees relatief en gradueel. Veel objectloze angsten blijken bij nadere bestudering wel degelijk een object te hebben. Vestdijk is in deze visie zeker schatplichtig aan Freud, die zich - uiteraard - ook met de kwestie bezighield en die meende dat angst slechts zelden ‘object-loos’ is. Freud stelde dat het in de praktijk niet zozeer om een ontbrekend als wel om een onbewust en dus, ten principale, een potentieel bewust object gaat. Vestdijk valt Freud in dit opzicht bij. Bij Vestdijk speelt daarnaast een rol dat hij de gedachte ridicuul - want innerlijk tegenstrijdig - vindt dat mensen bang kunnen zijn voor het niets, met andere woorden voor dat wat principieel niet onder woorden te brengen valt.
Dit niets is namelijk in zekere zin toch altijd, en per definitie, iets; anders zou je er bijvoorbeeld niet over kunnen praten. Als objectloze angst, angst voor het niets is, dan is volgens Vestdijk het niets het object van de angst en heeft angst dus toch een object. Het niets waar de filosofen het over hebben is met andere woorden een abstractie; iets is, om zo te zeggen, nooit zo ‘niets’ dat je er helemaal niets meer over kan zeggen.
De kwestie is van grote filosofische importantie en reikt minstens terug tot de metafysica van Plato's Parmenides. Dat voert voor nu te ver, maar ik kan er toch niet omheen te vermelden dat Vestdijk nalaat op dit punt te verwijzen naar Kierkegaard - Kierkegaard die zijn eigen aanzet tot een filosofie van de angst precies op dit punt laat beginnen, te weten op het punt van de abstractheid van traditioneel metafysische opvattingen van het niet-zijnde.
Haarfijn doet Kierkegaard uit de doeken hoe traditionele opvattingen van het niet-zijnde en van het kwade wel schipbreuk moeten lijden, omdat ze het niet-zijnde primair theoretisch trachten te denken. Kierkegaard's denken is er juist op gericht die abstractie te doorbreken en om de angst in haar rijkdom van concrete gestalten voor het voetlicht te brengen. Dat kan niet anders dan paradoxaal en met sprongen gebeuren; sprongen die niet tot de systematiek van het logische en heldere redeneren zijn te herleiden.
Vestdijk laat zich met een zeker dédain over Kierkegaard uit door over hem te zeggen dat hij geen ontoloog met wetenschappelijke pretenties is, doch een schrijver van zelfbekentenissen:
"Hier zijn wij getuige van een persoonlijk “spel met de angst”, - een nuttig spel, een spel om zich in de angst te “oefenen” -, maar dat misschien toch iets belangrijker is om Kierkegaard dan om het wezen van de angst te leren kennen" (373).
Images
Beste Boekenliefhebber
Fijn dat u een kijkje neemt in ons boekwinkeltje Lilith in Den Bosch.
Wij reageren altijd zo snel mogelijk op bestellingen. Heeft u binnen drie dagen geen reactie van ons ontvangen dan is onze nota mogelijk in uw spam-box (ongewenste email) geland.
We streven naar zo goed mogelijke beschrijvingen van de boeken. Kleine onvolkomenheden als potloodmarkeringen of namen en stempels van vorige eigenaren worden niet altijd vermeld. Wilt u zekerheid over de kwaliteit van een boek, dan kunt u ons daarover mailen. Op verzoek sturen we extra foto's.
Voor boeken die als brievenbuspakket binnen Nederland kunnen worden verstuurd bedragen de verzendkosten 3,95 euro (PostNL) Verzenden van boeken binnen Nederland per pakketpost kost 6,50 bij DHL. Ophalen van boeken is mogelijk na afspraak.
Een greep uit de mogelijke verzendtarieven:
Nederland
Postnl brievenbuspakket €3,95 (tot max. 28 mm dikte
Postnl pakket €7,00
DHL pakket €6,95
DHL afhaalpunt €4,45
België DPD pakket €8,88, klein pakket minder dan 3 kilo) €7,80
Postnl €9,00
Duitsland
DPD klein pakket tot 3kg €7,60 groot €9,90. PostNL €11,50.
Betalen vanuit het buitenland werkt zo:
Voor een betaling aan Antiquariaat Lilith met het IBAN NL27 INGB 0006 6508 24, volg je deze stappen:
Via Online Bankieren:
1. Log in op je online bankomgeving.
2. Kies voor een SEPA-overschrijving (normaal gesproken de standaardoptie voor Europese overschrijvingen).
3. Vul de volgende gegevens in:
1. IBAN: NL27 INGB 0006 6508 24
2. Naam van de ontvanger: Antiquariaat Lilith
3. BIC (optioneel): ING Bank heeft als BIC-code INGBNL2A, (maar dit is meestal niet vereist voor een SEPA-overschrijving.)
4. Vul het bedrag in.
5. Omschrijving/referentie: in dit geval: 4/10/24 1
6. Valuta: Dit zal automatisch in euro zijn.
7. Datum van uitvoering: Kies of je de betaling onmiddellijk of op een latere datum wilt uitvoeren.
8. Controleer alle gegevens en bevestig de betaling.
- Tous les livres sont en état complet et normal, sauf indication contraire. De petites imperfections comme une page collée ou un nom sur la feuille ne sont pas toujours mentionnés
- Vous gérez directement cette commande avec Lilith
- Après votre commande vous et Lilith recevrez une confirmation par e-mail. Dans l'e-mail que vous pouvez trouver, vous pouvez trouver le nom et l'adresse de Lilith
- L'acheteur paie les frais de livraison, sauf accord contraire
- Lilith peut demander un prépaiement
- Boekwinkeltjes.nl essaie de rapprocher les acheteurs et les vendeurs. Boekwinkeltjes.nl n'est jamais impliqué dans un accord entre l'acheteur et le vendeur. Si vous avez un différend avec un ou plusieurs utilisateurs, vous devez le réparer vous-même. Vous indemnisez Boekwinkeltjes.nl de toute réclamation.