Titre
Gedachten en verbeeldingen - met inleiding van L. van Deyssel
Auteur
Hofker, Jan
Langue
néerlandais
Éditeur
S.L. van Looy, Amsterdam.
Prix
€ 65,00(Excl. toute livraison)
Détails
1906, 1e druk, grijsblauwlinnen uitgeversband met goud opdruk
Plus d'informations
Band verbleekt, rug verschoten, bladzijden egaal licht vergeeld. Stevig gebonden exemplaar.
Recensie: Uit Elseviers Geïllustreerd Maandschrift, Jaargang 17 (1907), door Herman Robbers
"Dit is een klein en dun boekje - helemaal maar honderd-drie-en-veertig van die bijna-even-breed-als-hoge letter-vierkantjes, zo prettig om te zien - en het bevat, geloof ik, ál het ‘werk’, het kunstwerk, van zijn schrijver, die toch niet heel jong meer zijn kan, immers in 1889, dat was (toen dit boekje verscheen) zeventien jaar geleden, is hij begonnen...
En toch schijnt mij deze auteur een der belangrijkste van zijn generatie, een der veelzijdigste en een der diepste, en zou ik dit boekje niet graag in ruil geven voor het volledige oeuvre van de heer Henri Borel, freule Anna de Savornin Lohman en nog zo enige druk verkochte en veel vereerde schrijvers bij elkaar. En dat eigenlijk niet in de eerste plaats omdat het zo mooi is. Het is misschien niet eens overal wat men, zuiver esthetisch beredeneerd, ‘mooi’ mag noemen - hoewel er zeer zeker prachtige, ja enkele beslist subliem-mooie brokjes in voorkomen - maar wel vooral omdat het zo diep, zo smartelijk écht is, zo dóór-en-dóór eerlijk-menselijk en deugddoend innig en van bloedwarmte doorstoofd.
Er zijn vele eerlijke schrijvers. Men kan eerlijk zijn, in zijn uitingen, maar zich toch niet geheel geven, uit allerlei overwegingen. Ziehier een man, die, zonder ook maar een ogenblik te denken aan de indruk die hij maken zou, aan zijn houding en zijn gezien-heid bij het publiek, naar niets anders getracht heeft dan naar het uitzeggen, zo zuiver en zo volledig als hij dat maar kon, van zijn allerwezenlijkste, allerinnigste sensaties, zijn diepste, heiligste gedachten en verbeeldingen.
Waarom heeft hij dat eigenlijk gedaan? Met het begrip ‘scheppingsdrang’ komt men niet ver waar het geschapene zóó weinig omvangrijk is. Ik denk dat het vooral was uit behoefte aan bewustwording, om het in zichzelf ontdekte en geanalyseerde te noteren, voor zich neer te zetten, vast, in taal-metaal, glazend van zuiverheid.
En het zal misschien pas later geweest zijn, als de heer Hofker zelf merkte hoe fijn en juist die notities geworden waren, terwijl hij, alweer in een volgende levensperiode, ze objectief kon zien, dat hij besloot ze uit te geven, eerst in den Nieuwe Gids en toen, verzameld, in dit kleine bundeltje - opdat zijn vrienden, en de overige weinigen in Nederland die de eigenlijke literatuur liefhebben, ze gemakkelijk bijeen bewaren konden.
Voor die weinigen is dit boekje nu een kleine maar heerlijke bezitting geworden. Als ik er hier over schrijf is dat eigenlijk alleen ‘heroworship’, alleen omdat ik vind dat toch vooral over het zeldzaamst-beste wat in Nederland verschijnt iets gezegd worden moet in deze kolommen.
Niet omdat ik mij verbeeld tot de populariteit, de algemene verspreiding van werk als dit te kunnen of te moeten meewerken. Hofker en populariteit, is het niet om te glimlachen? Dit zijn immers de stukjes die, toen ze voor 't eerst in de Nieuwe Gids verschenen, de ergernis en de hilariteit, door dat tijdschrift verwekt, ten top stijgen deden? Dit is immers de schrijver van ‘groen-groen’ en ‘nacht-nacht’, de man van de vele puntjes en streepjes en hoofdletters en weet ik al niet wat nog meer dat men toen smalend of lachend de malle aanstellerij van die pedante kerels noemde. En, nu ja, ik weet wel, dat is lang geleden, en veel van de Nieuwe Gids-literatuur is sedert bijna officieel geworden - maar toch... is het wel mogelijk dat een verstrooiing, vermaak of felle emotie, en ook dat een het klassieke schoon zoekend publiek in het lezen van deze bladzijden genot vinden zal?
Een vier- of vijftal dezer werkjes - Van een klein Meisje, Rotterdamsche Vrouwtjes, Malle Jetje, De Naaischool, Het Behangsel - zullen misschien later, in bloemlezingen opgenomen, zekere, min of meer schoolsche, bekendheid krijgen, de rest... slechts enkelen zullen er wat aan hebben, nu en later, ja ook later, zelfs dan wanneer Jan Hofker's naam in de geschiedenissen der Nederlandse literatuur genoemd worden zal, als dus ook zijn kunst min-of-meer officieel erkend zal zijn.
Deze aankondiging wordt geschreven in de dagen der ‘Zomerspelen’, der wederopvoering (door de niet genoeg te prijzen toewijding van Willem Royaards en Eduard Verkade) van middeleeuwse toneelwerken, in deze dagen, nu er, en niet alleen naar aanleiding van Elckerlyc en Lanseloet, zelfs in dagbladen, vluchtig weg, als iets vaststaands en algemeen erkends, geschreven wordt over den veel hoogeren rang, die aan zulke strak gestileerde, symbolieke kunst moet worden toegekend, boven het moderne realisme, boven de werkelijkheidsweergave (dan getrouwelijk: fotografisch genoemd) van onzen tijd. Het is niet mijn bedoeling deze kwestie - die trouwens voor mij geen kwestie is! - hier opnieuw te berde te brengen. Voor vele schrijvers over kunst schijnt het nu eenmaal onmogelijk symboliek en romantiek te prijzen zonder daarbij minachting voor realisme te kennen te geven.
Vreemd, waar men dit verschijnsel omgekeerd, bij hen die de werkelijkheidskunst loven, in 't geheel niet waarneemt. Of - neen, eigenlijk volstrekt niet vreemd, want het komt geheel overeen met een realistische opvatting, het leven - het wonderbare, geheimzinnige, diepe, duizendzijdige - altijd en overal na te gaan, te ‘nemen’ en weer te geven zoals het is, de trillingen der ontroering nooit en nergens te verwaarlozen, en dus ook álle kunst, en dus ook de symbolieke en romantische kunst te begrijpen, te waarderen, te bewonderen, als uit menselijke aandoeningen geboren.
Doch, nogmaals, wij kunnen dit oude strijdpunt vandaag met rust laten, en er ons toe bepalen de versmaders van het moderne impressionisme en de psychologische analyse eenvoudig te wijzen op werk als dat van Hofker en hun te vragen of zij zich ‘edeler’, ‘hooger’ bezigheid denken kunnen dan het zo diep en getrouw onderzoeken van eigen en anderer gedachten en verbeeldingen, sensaties, stemmingen. Wij hoeven het daarbij ook niet opnieuw over het woord ‘realist’ te hebben. Misschien noemt ook de heer Hofker zich anders. Niet tegen te spreken schijnt het toch, en Van Deyssel heeft het in zijn ‘Inleiding’ zeer precies uitgesproken: ‘de innerlijk door den auteur aan zich zelf gedane vraag (bij het schrijven van de meeste dezer werkjes) was óf: wat zie ik, óf: wat is er.’
Dat, door hem gedaan, dit werkelijkheids-onderzoek veel meer op het geestelijke werd gericht en dus de weergave in woorden ook veel meer geestelijks bevat, veel meer van het alleressentieelste des levens, dan bij vele anderen die zich dezelfde vraag stelden, ligt aan zijn persoonlijkheid, die nu eenmaal dieper is en zich meer bewust dan bij anderen, zijn persoonlijkheid die ook eenvoudig ánders is, meer ‘dichterlijk’ - wanneer men dat zo wil verstaan - meer naar het extatische neigend, dan bijvoorbeeld die van Heyermans of van Hulzen.
De heer van Deyssel vergelijkt Hofker's werk, in een van zijn mooiste stukjes: Een Verbeelding, met dat der Oud-Italiaanse madonna-schilders, hij wijst op de overeenkomst, en ook op het verschil; dit is het, zegt hij: (deze schrijver) ‘na alle voorafgaande notities, noteert de herinnering aan een extase, in welke hij het meisjes-gelaat als “omfloersd licht uitstralend” zag - terwijl die schilders, wat zij in zo een extase zagen als het mooiste, als het beste, als het waarste erkennende, alleen dát uitvoerig gingen afbeelden.’
De opmerking lijkt mij volkomen juist en zeer precies onder woorden gebracht, het verschil is er dus alleen een van ontstaanswijze; op ons, lezers, heeft Hofker's werk soms dezelfde uitwerking als dat van die oude schilders. Wij worden er op dezelfde wijze door aangedaan, en wel in de eerste plaats met een gevoel van eerbiedige tederheid, met ontzag en bewondering, als voor iets heiligs.
Ik weet niet welke van deze meer dan dertig kleine werkjes ik eigenlijk het mooiste vind, welke mij het meest heeft gedaan. Ze zijn ook zo verschillend, men kan ze bijna niet vergelijken. Het talent van de heer Hofker schijnt meer fijn dan machtig te zijn, misschien doordat het zo uiterst gevoelig is naar alle zijden. De machtigen zijn gewoonlijk één- of weinig-zijdig.
In Van een klein meisje geeft hij met grote objectiviteit de, toch natuurlijk door zijn (subjectieve) gevoeligheid zo precies waargenomen, doeningtjes van een kind weer. Een teug ruimte geeft, nee is, met grote nauwkeurigheid, wat die woorden zeggen: een teug ruimte. Het is een beschrijving, een eenvoudige opsomming van geziene dingen, en toch zijn het niet eigenlijk die dingen, maar is het de ruimte, de u naar alle zijden omgevende wijdheid van buitenlucht, die, nauwelijks genoemd, bijna zinnelijk waarneembaar gemaakt wordt.
Rotterdamsche Vrouwtjes zou men, zo oppervlakkig, een ‘gewoon’ verhaaltje kunnen noemen, maar de toon, let eens op de toon, wat is die daar fijn en juist, wat geeft die precies het vrouwtjesleven, zoals het zich verhoudt tot de persoonlijkheid des auteurs! Dan volgt: Een Verbeelding... O, dit is misschien het als geheel minst geslaagde, minst harmonisch-mooie, hier is, misschien welbewust, naar het onmogelijke getracht, maar op hoe heerlijke en onvergetelijke wijze maken wij hier kennis met een prachtige mensenziel!
De schrijver heeft niets gedaan dan een poging zijn gedachten, in zekere stemming, zekere Zondag-ochtend-stemming, als hij stil aan de rivier zat en naar de verre stad tuurde, nauwkeurig op te schrijven - en wij zijn hem dankbaar, ook daar waar wij hem niet bewonderen kunnen, waar trouwens de warme sympathie de koelere bewondering niet toe zou laten, wij zijn aangeraakt, innig, en ontroerd, diep en stil, zonder lach of tranen..."
Recensie: Uit Elseviers Geïllustreerd Maandschrift, Jaargang 17 (1907), door Herman Robbers
"Dit is een klein en dun boekje - helemaal maar honderd-drie-en-veertig van die bijna-even-breed-als-hoge letter-vierkantjes, zo prettig om te zien - en het bevat, geloof ik, ál het ‘werk’, het kunstwerk, van zijn schrijver, die toch niet heel jong meer zijn kan, immers in 1889, dat was (toen dit boekje verscheen) zeventien jaar geleden, is hij begonnen...
En toch schijnt mij deze auteur een der belangrijkste van zijn generatie, een der veelzijdigste en een der diepste, en zou ik dit boekje niet graag in ruil geven voor het volledige oeuvre van de heer Henri Borel, freule Anna de Savornin Lohman en nog zo enige druk verkochte en veel vereerde schrijvers bij elkaar. En dat eigenlijk niet in de eerste plaats omdat het zo mooi is. Het is misschien niet eens overal wat men, zuiver esthetisch beredeneerd, ‘mooi’ mag noemen - hoewel er zeer zeker prachtige, ja enkele beslist subliem-mooie brokjes in voorkomen - maar wel vooral omdat het zo diep, zo smartelijk écht is, zo dóór-en-dóór eerlijk-menselijk en deugddoend innig en van bloedwarmte doorstoofd.
Er zijn vele eerlijke schrijvers. Men kan eerlijk zijn, in zijn uitingen, maar zich toch niet geheel geven, uit allerlei overwegingen. Ziehier een man, die, zonder ook maar een ogenblik te denken aan de indruk die hij maken zou, aan zijn houding en zijn gezien-heid bij het publiek, naar niets anders getracht heeft dan naar het uitzeggen, zo zuiver en zo volledig als hij dat maar kon, van zijn allerwezenlijkste, allerinnigste sensaties, zijn diepste, heiligste gedachten en verbeeldingen.
Waarom heeft hij dat eigenlijk gedaan? Met het begrip ‘scheppingsdrang’ komt men niet ver waar het geschapene zóó weinig omvangrijk is. Ik denk dat het vooral was uit behoefte aan bewustwording, om het in zichzelf ontdekte en geanalyseerde te noteren, voor zich neer te zetten, vast, in taal-metaal, glazend van zuiverheid.
En het zal misschien pas later geweest zijn, als de heer Hofker zelf merkte hoe fijn en juist die notities geworden waren, terwijl hij, alweer in een volgende levensperiode, ze objectief kon zien, dat hij besloot ze uit te geven, eerst in den Nieuwe Gids en toen, verzameld, in dit kleine bundeltje - opdat zijn vrienden, en de overige weinigen in Nederland die de eigenlijke literatuur liefhebben, ze gemakkelijk bijeen bewaren konden.
Voor die weinigen is dit boekje nu een kleine maar heerlijke bezitting geworden. Als ik er hier over schrijf is dat eigenlijk alleen ‘heroworship’, alleen omdat ik vind dat toch vooral over het zeldzaamst-beste wat in Nederland verschijnt iets gezegd worden moet in deze kolommen.
Niet omdat ik mij verbeeld tot de populariteit, de algemene verspreiding van werk als dit te kunnen of te moeten meewerken. Hofker en populariteit, is het niet om te glimlachen? Dit zijn immers de stukjes die, toen ze voor 't eerst in de Nieuwe Gids verschenen, de ergernis en de hilariteit, door dat tijdschrift verwekt, ten top stijgen deden? Dit is immers de schrijver van ‘groen-groen’ en ‘nacht-nacht’, de man van de vele puntjes en streepjes en hoofdletters en weet ik al niet wat nog meer dat men toen smalend of lachend de malle aanstellerij van die pedante kerels noemde. En, nu ja, ik weet wel, dat is lang geleden, en veel van de Nieuwe Gids-literatuur is sedert bijna officieel geworden - maar toch... is het wel mogelijk dat een verstrooiing, vermaak of felle emotie, en ook dat een het klassieke schoon zoekend publiek in het lezen van deze bladzijden genot vinden zal?
Een vier- of vijftal dezer werkjes - Van een klein Meisje, Rotterdamsche Vrouwtjes, Malle Jetje, De Naaischool, Het Behangsel - zullen misschien later, in bloemlezingen opgenomen, zekere, min of meer schoolsche, bekendheid krijgen, de rest... slechts enkelen zullen er wat aan hebben, nu en later, ja ook later, zelfs dan wanneer Jan Hofker's naam in de geschiedenissen der Nederlandse literatuur genoemd worden zal, als dus ook zijn kunst min-of-meer officieel erkend zal zijn.
Deze aankondiging wordt geschreven in de dagen der ‘Zomerspelen’, der wederopvoering (door de niet genoeg te prijzen toewijding van Willem Royaards en Eduard Verkade) van middeleeuwse toneelwerken, in deze dagen, nu er, en niet alleen naar aanleiding van Elckerlyc en Lanseloet, zelfs in dagbladen, vluchtig weg, als iets vaststaands en algemeen erkends, geschreven wordt over den veel hoogeren rang, die aan zulke strak gestileerde, symbolieke kunst moet worden toegekend, boven het moderne realisme, boven de werkelijkheidsweergave (dan getrouwelijk: fotografisch genoemd) van onzen tijd. Het is niet mijn bedoeling deze kwestie - die trouwens voor mij geen kwestie is! - hier opnieuw te berde te brengen. Voor vele schrijvers over kunst schijnt het nu eenmaal onmogelijk symboliek en romantiek te prijzen zonder daarbij minachting voor realisme te kennen te geven.
Vreemd, waar men dit verschijnsel omgekeerd, bij hen die de werkelijkheidskunst loven, in 't geheel niet waarneemt. Of - neen, eigenlijk volstrekt niet vreemd, want het komt geheel overeen met een realistische opvatting, het leven - het wonderbare, geheimzinnige, diepe, duizendzijdige - altijd en overal na te gaan, te ‘nemen’ en weer te geven zoals het is, de trillingen der ontroering nooit en nergens te verwaarlozen, en dus ook álle kunst, en dus ook de symbolieke en romantische kunst te begrijpen, te waarderen, te bewonderen, als uit menselijke aandoeningen geboren.
Doch, nogmaals, wij kunnen dit oude strijdpunt vandaag met rust laten, en er ons toe bepalen de versmaders van het moderne impressionisme en de psychologische analyse eenvoudig te wijzen op werk als dat van Hofker en hun te vragen of zij zich ‘edeler’, ‘hooger’ bezigheid denken kunnen dan het zo diep en getrouw onderzoeken van eigen en anderer gedachten en verbeeldingen, sensaties, stemmingen. Wij hoeven het daarbij ook niet opnieuw over het woord ‘realist’ te hebben. Misschien noemt ook de heer Hofker zich anders. Niet tegen te spreken schijnt het toch, en Van Deyssel heeft het in zijn ‘Inleiding’ zeer precies uitgesproken: ‘de innerlijk door den auteur aan zich zelf gedane vraag (bij het schrijven van de meeste dezer werkjes) was óf: wat zie ik, óf: wat is er.’
Dat, door hem gedaan, dit werkelijkheids-onderzoek veel meer op het geestelijke werd gericht en dus de weergave in woorden ook veel meer geestelijks bevat, veel meer van het alleressentieelste des levens, dan bij vele anderen die zich dezelfde vraag stelden, ligt aan zijn persoonlijkheid, die nu eenmaal dieper is en zich meer bewust dan bij anderen, zijn persoonlijkheid die ook eenvoudig ánders is, meer ‘dichterlijk’ - wanneer men dat zo wil verstaan - meer naar het extatische neigend, dan bijvoorbeeld die van Heyermans of van Hulzen.
De heer van Deyssel vergelijkt Hofker's werk, in een van zijn mooiste stukjes: Een Verbeelding, met dat der Oud-Italiaanse madonna-schilders, hij wijst op de overeenkomst, en ook op het verschil; dit is het, zegt hij: (deze schrijver) ‘na alle voorafgaande notities, noteert de herinnering aan een extase, in welke hij het meisjes-gelaat als “omfloersd licht uitstralend” zag - terwijl die schilders, wat zij in zo een extase zagen als het mooiste, als het beste, als het waarste erkennende, alleen dát uitvoerig gingen afbeelden.’
De opmerking lijkt mij volkomen juist en zeer precies onder woorden gebracht, het verschil is er dus alleen een van ontstaanswijze; op ons, lezers, heeft Hofker's werk soms dezelfde uitwerking als dat van die oude schilders. Wij worden er op dezelfde wijze door aangedaan, en wel in de eerste plaats met een gevoel van eerbiedige tederheid, met ontzag en bewondering, als voor iets heiligs.
Ik weet niet welke van deze meer dan dertig kleine werkjes ik eigenlijk het mooiste vind, welke mij het meest heeft gedaan. Ze zijn ook zo verschillend, men kan ze bijna niet vergelijken. Het talent van de heer Hofker schijnt meer fijn dan machtig te zijn, misschien doordat het zo uiterst gevoelig is naar alle zijden. De machtigen zijn gewoonlijk één- of weinig-zijdig.
In Van een klein meisje geeft hij met grote objectiviteit de, toch natuurlijk door zijn (subjectieve) gevoeligheid zo precies waargenomen, doeningtjes van een kind weer. Een teug ruimte geeft, nee is, met grote nauwkeurigheid, wat die woorden zeggen: een teug ruimte. Het is een beschrijving, een eenvoudige opsomming van geziene dingen, en toch zijn het niet eigenlijk die dingen, maar is het de ruimte, de u naar alle zijden omgevende wijdheid van buitenlucht, die, nauwelijks genoemd, bijna zinnelijk waarneembaar gemaakt wordt.
Rotterdamsche Vrouwtjes zou men, zo oppervlakkig, een ‘gewoon’ verhaaltje kunnen noemen, maar de toon, let eens op de toon, wat is die daar fijn en juist, wat geeft die precies het vrouwtjesleven, zoals het zich verhoudt tot de persoonlijkheid des auteurs! Dan volgt: Een Verbeelding... O, dit is misschien het als geheel minst geslaagde, minst harmonisch-mooie, hier is, misschien welbewust, naar het onmogelijke getracht, maar op hoe heerlijke en onvergetelijke wijze maken wij hier kennis met een prachtige mensenziel!
De schrijver heeft niets gedaan dan een poging zijn gedachten, in zekere stemming, zekere Zondag-ochtend-stemming, als hij stil aan de rivier zat en naar de verre stad tuurde, nauwkeurig op te schrijven - en wij zijn hem dankbaar, ook daar waar wij hem niet bewonderen kunnen, waar trouwens de warme sympathie de koelere bewondering niet toe zou laten, wij zijn aangeraakt, innig, en ontroerd, diep en stil, zonder lach of tranen..."
Images
Lilith
Den Bosch 
Beste Boekenliefhebber
Fijn dat u een kijkje neemt in ons boekwinkeltje Lilith in Den Bosch.
Wij reageren altijd zo snel mogelijk op bestellingen. Heeft u binnen drie dagen geen reactie van ons ontvangen dan is onze nota mogelijk in uw spam-box (ongewenste email) geland.
We streven naar zo goed mogelijke beschrijvingen van de boeken. Kleine onvolkomenheden als potloodmarkeringen of namen en stempels van vorige eigenaren worden niet altijd vermeld. Wilt u zekerheid over de kwaliteit van een boek, dan kunt u ons daarover mailen. Op verzoek sturen we extra foto's.
Voor boeken die als brievenbuspakket binnen Nederland kunnen worden verstuurd bedragen de verzendkosten 3,95 euro (PostNL) Verzenden van boeken binnen Nederland per pakketpost kost 6,50 bij DHL. Ophalen van boeken is mogelijk na afspraak.
Een greep uit de mogelijke verzendtarieven:
Nederland
Postnl brievenbuspakket €3,95 (tot max. 28 mm dikte
Postnl pakket €7,00
DHL pakket €6,95
DHL afhaalpunt €4,45
België DPD pakket €8,88, klein pakket minder dan 3 kilo) €7,80
Postnl €9,00
Duitsland
DPD klein pakket tot 3kg €7,60 groot €9,90. PostNL €11,50.
Betalen vanuit het buitenland werkt zo:
Voor een betaling aan Antiquariaat Lilith met het IBAN NL27 INGB 0006 6508 24, volg je deze stappen:
Via Online Bankieren:
1. Log in op je online bankomgeving.
2. Kies voor een SEPA-overschrijving (normaal gesproken de standaardoptie voor Europese overschrijvingen).
3. Vul de volgende gegevens in:
1. IBAN: NL27 INGB 0006 6508 24
2. Naam van de ontvanger: Antiquariaat Lilith
3. BIC (optioneel): ING Bank heeft als BIC-code INGBNL2A, (maar dit is meestal niet vereist voor een SEPA-overschrijving.)
4. Vul het bedrag in.
5. Omschrijving/referentie: in dit geval: 4/10/24 1
6. Valuta: Dit zal automatisch in euro zijn.
7. Datum van uitvoering: Kies of je de betaling onmiddellijk of op een latere datum wilt uitvoeren.
8. Controleer alle gegevens en bevestig de betaling.
- Tous les livres sont en état complet et normal, sauf indication contraire. De petites imperfections comme une page collée ou un nom sur la feuille ne sont pas toujours mentionnés
- Vous gérez directement cette commande avec Lilith
- Après votre commande vous et Lilith recevrez une confirmation par e-mail. Dans l'e-mail que vous pouvez trouver, vous pouvez trouver le nom et l'adresse de Lilith
- L'acheteur paie les frais de livraison, sauf accord contraire
- Lilith peut demander un prépaiement
- Boekwinkeltjes.nl essaie de rapprocher les acheteurs et les vendeurs. Boekwinkeltjes.nl n'est jamais impliqué dans un accord entre l'acheteur et le vendeur. Si vous avez un différend avec un ou plusieurs utilisateurs, vous devez le réparer vous-même. Vous indemnisez Boekwinkeltjes.nl de toute réclamation.