Titre
Geruïneerden
Auteur
Zoetmulder, A.J.
Langue
néerlandais
Éditeur
Amsterdam - P.N. van Kampen & Zoon
Prix
€ 12,00(Excl. toute livraison)
Détails
z.j. 2e druk, 183 blz., linnen met goudopdruk. Keurig exemplaar.
Plus d'informations
Kroniek.
Boekbespreking.
A.J. Zoetmulder, Geruïneerden. Amsterdam, P.N. van Kampen en Zoon; het jaartal ontbreekt alweer
Dit boek is trouw, deugdelijk, goed geschreven. Voorbedachtelijk, lezer, begin ik met deze verklaring en verzoek u ten dringendste daar vooral geen ‘doekje voor het bloeden’, of iets anders troosterigs, in te zien, doch, bij 't geen ik verder zeggen ga, voortdurend te onthouden, dat ik Zoetmulder's nieuwen roman met overtuiging en genegenheid goed geschreven heb genoemd.
Waarlijk, het zou wat eentonig worden, maar ik wilde anders wel, dat ik élke boekbespreking met deze zelfde woorden beginnen kon - mij zou dan heel wat verveling, menigen hollandschen auteur een zekere andersoortige ergernis bespaard blijven! Verveling, is er wel fnuikender ondervinding voor een lezer, voor een critischen lezer vooral, is er eenig meer speciaal litterair bezwaar dat tegen deze zoo gewoon menschelijke, uiterst subjectieve, in haar oorzaken somtijds onnaspeurbare ervaring opweegt? Een boek kan met de nobelste bedoelingen geschreven zijn, het kan, wat zijn onderwerp betreft, tot de alleraantrekkelijkste behooren, het kan wemelen van vernuftige vondsten - en mij toch vervelen! Maar een goed geschreven boek verveelt mij nooit.
Wat ook verder mijn bezwaren tegen het geheel mogen zijn, ik geniet voortdurend van détails. Ik volg den schrijver in zijn, mij zoo sympathieke, pogingen om zich helder en met puntige juistheid uit te drukken, in een taal die mij nergens kwelt, vermoeit, enerveert, en die - indien misschien niet juist elegant of zwierig, beeldenrijk of muziekaal van rhytme - toch aangenaam van klank is en zekere tinteling bezit.
Zulk een nimmer vervelend boek is Zoetmulder's Geruïneerden. Het is weer eens écht geschreven. De schrijver heeft er - om het maar eens heel familiaar uit te drukken - aanhoudend zijn best op gedaan; er zijn geen verwaarloosde plekken in. Aan deze eigenschap herkent men den geboren litterator, den mensch met liefde voor woorden en zinswendingen, en voor wien het schrijven zelf een harmonische bezigheid is, een min- ofmeer hartstochtelijk genoegen. Het leed van scheppenden arbeid nu even buiten beschouwing gelaten - zonder leed geen hartstocht, zonder velerlei moeilijkheid en teleurstelling geen voldoening van slagen! Maar intusschen ook geen waarachtig kunstenaar, of hij zal aan zijn scheppenden arbeid denken als aan het diepst genot zijns levens - alle moeilijkheden, alle teleurstellingen ten spijt.
Als ik zeg, dat Zoetmulder's ‘Geruïneerden’ trouw, deugdelijk en goed geschreven is, bedoel ik daarmee natuurlijk niet - hoe onnoozel, eigenlijk, dit uitdrukkelijk te constateeren! - dat het niet nog beter kon. Ik zou zeggen: alles wat er staat is uitstekend, maar er staat een beetje te veel hier en daar. De schrijver is in 't algemeen critisch genoeg wat zijn taal, niet altijd wat zijn gedachten, zijn opmerkingen betreft. Hij moest zich nog wat oefenen - in der Beschränkung. Ik meen b.v. dat de situatie ons volkomen duidelijk, ja krachtig en levendig gedemonstreerd zou zijn, als het boek begonnen was aldus:
‘De dag was er, de goud-en-blauwe en jubelende lente-dag, die de wereld herschiep. Of hij in dartele uitgelatenheid 'n slag op de vensters gegeven had, was Frank Ensloo in-eens klaar wakker geworden uit z'n vasten slaap. Hij gleed uit bed en schoof de gordijnen open’.
Echter is deze alinea van Zoetmulder's roman al de derde. De eerste twee luiden als volgt:
‘De zon wekte hem. Na dagen van somberte en regengedruil en dikke, mistige grijsheid wekte hem onverwacht de zon.’
‘In de spleet tusschen de gordijnen stond de goud-brandende staaf, die hem met haar straling had geraakt en den droomnevel verjaagd.’
Het wil mij voorkomen, dat wij deze beide korte alinea's - en wel even goed verscheiden andere in dit eenvoudige verhaal - met het tegendeel van schade voor den artistieken indruk hadden kunnen ontberen.
Doch nu het verhaal, de roman als zoodanig. Die komt mij voor wel eenigszins uit den tijd te zijn. Wij zijn ontgroeid aan dit ietwat opzettelijk pessimisme, dezen onvoldoend gemotiveerden zwarten kijk. Een vijf-en-twintig jaar geleden werd, wie niet somber en zwaartillend was, voor oppervlakkig, ja eigenlijk in 't geheel niet voor ‘vol’ aangezien; thans hebben wij een vermoeden dat het misschien juist dat soort van triestige, moedelooze conclusies aan diepte en ruimte hapert. Frans Ensloo is een jeugdige dichter, die, aanvankelijk in alle opzichten door het leven verwend, plotseling en wreedelijk voor zijn financieele ruïne wordt geplaatst. Hij bezit talent, een lieve en liefhebbende vrouw, drie schatten van kinderen, en leeft heerlijk en materieel onbezorgd ergens buiten, in Brabant.... totdat de débacle van de firma, waarin hij commanditaire vennoot schijnt te zijn - heel duidelijk is Zoetmulder op dit punt niet - aan dit gemakkelijk bestaan een einde maakt. 't Is waar, dat, ook in de jaren van zijn wolkenloos geluk, onze Frank niet altijd even vroolijk geweest blijkt te zijn; hij is niet bizonder futtig en een beetje melancholisch aangelegd. Doch wat nu vervolgens met hem gebeurt, lijkt mij toch geenszins de noodige onvermijdelijkheid te bezitten, ja zelfs aan waarschijnlijkheid nog al veel te wenschen over te laten.
Dat Ensloo zelf niet onmiddellijk den juisten werkkring te pakken heeft, waarin hij het levensonderhoud van zijn gezin verdienen kan, begrijp ik best, maar hij heeft rijke familie, die gedurende het pokken en mazelen wel even behulpzaam had willen zijn, en zie, zijn dappere en energieke vrouw begint een groot pension aan het zeestrand en slaagt oogenblikkelijk! Nu ja, zij heeft het druk daarmee, natuurlijk, en deze drukte werkt wat desorganiseerend op het gezin, doch zij duurt dan toch ook maar twee of drie maanden! Niettemin is binnen dezen zelfden tijd de geestelijke ordergang van den talentvollen dichter Frans Ensloo volkomen geworden en moet hij - wegens wilde buien - in een krankzinnigengesticht worden opgesloten!
Men begrijpe mij nu wel, ik wil volstrekt niet beweren, dat zooiets in de werkelijkheid onmogelijk is - de hemel beware me; wij kunnen allemaal een ziekte krijgen, ja zelfs op slag krankzinnig worden of sterven! - maar nu ja, een roman is nu eenmaal niét de werkelijkheid, doch de uiting van een mensch over het leven, de uiting van zijn ontroerdheid door het leven, van zijn levensgevoel. Meent Zoetmulder inderdaad, dat het zoo en niet anders heeft kunnen gaan, dat er in onze materialistische maatschappij geen plaats is voor dichters, dat de materie nu eenmaal de macht heeft hen uit te werpen? Is het door deze noodlottige macht, dat hij ontroerd geworden is, en is het deze ontroering waaraan hij uiting heeft willen geven? Ik kan het niet helpen, maar dan lijkt mij zijn kijk op het leven en de menschenwereld en op de macht hunner verschillende factoren een weinig te.... eng, te kinderlijk eng, wou ik bijna gaan zeggen, te jongensachtig onvoldoende om in hooge mate belangwekkend te zijn.
Of Ensloo's geval is een ziektegeval - en dan heeft dat ziektegeval niet genoeg algemeen-menschelijks om ons hevig te interesseeren; of Zoetmulder beschouwt het als de natuurlijke loop der dingen - en dan heeft hij ons niet kunnen overtuigen.
Doch er is nog iets. Deze jonge dichter is er niét zoo een - als wij er allen bij dozijnen gekend hebben - slechts in staat tot het schrijven van eenige draaglijke lyrische gedichtjes, novelletjes of tooneelstukjes in één bedrijf, een van die rijkeluis-kindertjes, gevoelig van hart, maar kort van adem en onmachtig van geest - neen, hij werkt aan een drama, een tragedie in verzen, en hij werkt daaraan zoowel ná als vóór de catastrophe; het onderwerp van deze enorme artistieke onderneming is niet meer of minder dan: de verzoeking van Sint Antonius; en deze ontzaglijke arbeid sláágt, dit werk is, blijkens de critiek van zekeren Verwel, die er verstand van schijnt te hebben, schoon en goed. Toch blijkt uit niets anders ook maar een glimp van zijn genialen aanleg, toch betrappen wij hem - en hij zichzelf - telkens op de meest burgerlijke overwegingen, neigingen en handelingen, toch wordt hij ons ook door den schrijver voorgesteld als in geen enkel opzicht: groot. Dit kunnen wij niet rijmen. Gedurende onze lectuur over dezen Ensloo nadenkend, begrijpen wij maar niet, hoe iemand die een onderwerp van zoo diepmenschelijke beteekenis als de verzoeking van den heiligen Antonius litterair beheerscht, tóch zulk een kleinmoedig en benepen, ja bangelijk en klein ijdel menschje wezen kan.
Neen, hoe toegewijd en trouw, hoe warm, ja dikwijls innig, ook beschreven, er is iets niet in orde met de figuur van dezen dramadichter. Zijn vrouw is heel veel beter uitgevallen; haar zié ik wel. En nog beter werd dat grappige moderne vrouwspersoontje Julie Ramschot. Haar verschijning bracht een pittig-humoristische noot in Zoetmulder's nieuwe boek, een noot die aan zijn frisch debuut - in dit maandschrift - aan zijn aardigen, echt jongen roman ‘In Retraite’ herinnert. Wel jammer, dat deze herinnering - nu wij Geruïneerden lazen - niet meer geheel zonder weemoed blijven kan. Want deze nieuwe roman, hoewel veel beter geschreven misschien, de meerdere van schrijver's eersteling werd hij geenszins.
Intusschen, al gebeurt het ons allen haast onwillekeurig, onbillijk is het van een schrijver te eischen, zoo goed als van ieder ander mensch, dat hij zichzelf overtreffen zal. De heer Zoetmulder geeft wat hij heeft - en hoe wel verzorgt hij zijn geschenken! Ons past dus ongetwijfeld vóór alles: dankbaarheid.
H.R. (=Herman Robbers)
Images
Beste Boekenliefhebber
Fijn dat u een kijkje neemt in ons boekwinkeltje Lilith in Den Bosch.
Wij reageren altijd zo snel mogelijk op bestellingen. Heeft u binnen drie dagen geen reactie van ons ontvangen dan is onze nota mogelijk in uw spam-box (ongewenste email) geland.
We streven naar zo goed mogelijke beschrijvingen van de boeken. Kleine onvolkomenheden als potloodmarkeringen of namen en stempels van vorige eigenaren worden niet altijd vermeld. Wilt u zekerheid over de kwaliteit van een boek, dan kunt u ons daarover mailen. Op verzoek sturen we extra foto's.
Voor boeken die als brievenbuspakket binnen Nederland kunnen worden verstuurd bedragen de verzendkosten 3,95 euro (PostNL) Verzenden van boeken binnen Nederland per pakketpost kost 6,50 bij DHL. Ophalen van boeken is mogelijk na afspraak.
Een greep uit de mogelijke verzendtarieven:
Nederland
Postnl brievenbuspakket €3,95 (tot max. 28 mm dikte
Postnl pakket €7,00
DHL pakket €6,95
DHL afhaalpunt €4,45
België DPD pakket €8,88, klein pakket minder dan 3 kilo) €7,80
Postnl €9,00
Duitsland
DPD klein pakket tot 3kg €7,60 groot €9,90. PostNL €11,50.
Betalen vanuit het buitenland werkt zo:
Voor een betaling aan Antiquariaat Lilith met het IBAN NL27 INGB 0006 6508 24, volg je deze stappen:
Via Online Bankieren:
1. Log in op je online bankomgeving.
2. Kies voor een SEPA-overschrijving (normaal gesproken de standaardoptie voor Europese overschrijvingen).
3. Vul de volgende gegevens in:
1. IBAN: NL27 INGB 0006 6508 24
2. Naam van de ontvanger: Antiquariaat Lilith
3. BIC (optioneel): ING Bank heeft als BIC-code INGBNL2A, (maar dit is meestal niet vereist voor een SEPA-overschrijving.)
4. Vul het bedrag in.
5. Omschrijving/referentie: in dit geval: 4/10/24 1
6. Valuta: Dit zal automatisch in euro zijn.
7. Datum van uitvoering: Kies of je de betaling onmiddellijk of op een latere datum wilt uitvoeren.
8. Controleer alle gegevens en bevestig de betaling.
- Tous les livres sont en état complet et normal, sauf indication contraire. De petites imperfections comme une page collée ou un nom sur la feuille ne sont pas toujours mentionnés
- Vous gérez directement cette commande avec Lilith
- Après votre commande vous et Lilith recevrez une confirmation par e-mail. Dans l'e-mail que vous pouvez trouver, vous pouvez trouver le nom et l'adresse de Lilith
- L'acheteur paie les frais de livraison, sauf accord contraire
- Lilith peut demander un prépaiement
- Boekwinkeltjes.nl essaie de rapprocher les acheteurs et les vendeurs. Boekwinkeltjes.nl n'est jamais impliqué dans un accord entre l'acheteur et le vendeur. Si vous avez un différend avec un ou plusieurs utilisateurs, vous devez le réparer vous-même. Vous indemnisez Boekwinkeltjes.nl de toute réclamation.